ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (RTI – Right to Information Act, 2005) ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಬಳಕೆ, ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ವಿವರ, ಅರ್ಜಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು RTI ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.

RTI ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಅಧಿಕಾರಿ (Public Information Officer – PIO) ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು. ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ, ಅಂಚೆ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕವೂ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ RTI ಅರ್ಜಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಅರ್ಜಿ ಶುಲ್ಕ ಇರುತ್ತದೆ.

RTI ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ವೆಚ್ಚ, ಟೆಂಡರ್ ವಿವರಗಳು, ಅನುಮೋದನೆಗಳು, ಕಡತಗಳ ಸ್ಥಿತಿ, ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಅರ್ಜಿಯ ಪ್ರಗತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಭದ್ರತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನಡಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು RTI ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆ 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಜೀವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿ (First Appeal) ಹಾಗೂ ನಂತರ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗದ ಮುಂದೆ ಎರಡನೇ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಇದೆ.

RTI ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ RTI ಬಳಸಿದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೂಚನೆ: RTI ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೊದಲು ಸಂಬಂಧಿತ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಮಗಳು, ಶುಲ್ಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.